DNS làm gì trong một lần truy cập
Mỗi khi bạn mở một trang web, thiết bị cần biết địa chỉ số của máy chủ chứa trang đó. DNS là hệ thống trả lời câu hỏi này: bạn đưa tên miền, hệ thống trả về địa chỉ. Quá trình diễn ra trong vài chục mili giây và thường không ai để ý cho tới khi nó gặp trục trặc.
Mặc định, thiết bị dùng máy chủ DNS do nhà mạng cấp. Trong đa số trường hợp việc này hoạt động tốt. Vấn đề xuất hiện khi máy chủ đó phản hồi chậm, trả về kết quả sai hoặc không trả lời. Khi đó bạn thấy trang không mở được dù kết nối Internet vẫn bình thường.
Dấu hiệu điển hình của lỗi DNS là một số trang mở được còn một số thì không, hoặc trang mở được khi gõ địa chỉ số nhưng không mở được khi gõ tên miền. Nếu toàn bộ mạng đều không dùng được, nguyên nhân thường nằm ở nơi khác chứ không phải DNS.
Đổi DNS là một thay đổi nhỏ và có thể hoàn tác dễ dàng. Nhưng nó chỉ sửa được đúng loại vấn đề nêu trên. Nó không làm mạng nhanh hơn một cách tổng quát, không thay đổi băng thông và không sửa được tình trạng mất gói.
Khi nào nên đổi và khi nào không
Nên cân nhắc đổi khi bạn gặp đúng các dấu hiệu ở trên và đã loại trừ những nguyên nhân đơn giản hơn. Trước hết hãy khởi động lại thiết bị và bộ phát WiFi. Sau đó thử cùng một trang trên một mạng khác, ví dụ chuyển từ WiFi sang dữ liệu di động. Nếu trang mở bình thường trên mạng kia, khả năng lỗi nằm ở DNS của mạng đầu tăng lên.
Không nên đổi nếu vấn đề của bạn là video giật, tải tệp chậm hay trò chơi có độ trễ cao. Những hiện tượng này liên quan tới băng thông và độ ổn định của tuyến, không liên quan tới việc tra cứu tên miền. Đổi DNS trong trường hợp này chỉ làm bạn mất thời gian.
Cũng cần lưu ý rằng máy chủ DNS bạn chọn sẽ thấy được danh sách tên miền mà thiết bị của bạn tra cứu. Đây là thông tin đáng kể về thói quen sử dụng. Vì vậy hãy chọn nhà cung cấp có chính sách riêng tư công bố rõ ràng, và đọc chính sách đó thay vì tin vào lời quảng cáo.
Nếu đang dùng VPN, việc tra cứu tên miền thường đã đi qua tuyến của dịch vụ. Trong trường hợp đó, đổi DNS thủ công trên thiết bị có thể tạo ra cấu hình mâu thuẫn. Hãy kiểm tra hiện trạng trước khi thay đổi, theo hướng dẫn trong bài cách check IP khi dùng VPN.
Đổi một cách an toàn và có thể hoàn tác
Trước khi thay đổi, ghi lại cấu hình hiện tại. Chụp màn hình mục cài đặt mạng là đủ. Nếu cấu hình mới gây lỗi, bạn cần khôi phục nhanh mà không phải đoán.
Thay đổi trên một thiết bị trước, không đổi trên router ngay. Nếu kết quả tốt, bạn có thể cân nhắc áp dụng rộng hơn. Nếu đổi ở router ngay từ đầu và có lỗi, cả nhà sẽ mất mạng trong lúc bạn tìm nguyên nhân.
Sau khi đổi, thử lại đúng trang đã gặp lỗi và vài trang khác. Nếu vấn đề vẫn còn, hoàn tác về cấu hình cũ thay vì chồng thêm thay đổi. Việc tích luỹ nhiều thay đổi chưa được kiểm chứng là nguyên nhân thường gặp khiến một sự cố nhỏ trở nên khó sửa.
Chỉ dùng địa chỉ máy chủ lấy từ tài liệu chính thức của nhà cung cấp. Không nhập địa chỉ được chia sẻ lại trên mạng xã hội. Một máy chủ DNS do người lạ kiểm soát có thể trả về địa chỉ sai và dẫn bạn tới trang giả mạo, kể cả khi bạn gõ đúng tên miền.
Phân biệt lỗi DNS với các lỗi khác
Rất nhiều thời gian bị lãng phí vì người dùng đổi DNS để chữa những vấn đề không liên quan. Bảng phân biệt dưới đây giúp bạn xác định đúng lớp gây lỗi trước khi thay đổi bất cứ thứ gì.
Không vào được một trang cụ thể, các trang khác bình thường. Có thể do DNS, nhưng cũng có thể do chính trang đó đang gặp sự cố. Hãy thử trang đó trên dữ liệu di động. Nếu vào được, khả năng lỗi nằm ở mạng hiện tại tăng lên.
Không vào được trang nào nhưng ứng dụng vẫn chạy. Thường là lỗi DNS, vì nhiều ứng dụng kết nối thẳng tới địa chỉ đã biết mà không cần tra cứu tên miền. Đây là dấu hiệu khá đặc trưng.
Trang mở được nhưng ảnh và video không hiện. Ít khi do DNS. Nguyên nhân thường là băng thông không đủ hoặc kết nối bị mất gói giữa chừng.
Mọi thứ chạy nhưng chậm đều. Không phải DNS. Việc tra cứu tên miền chỉ tốn vài chục mili giây một lần và không lặp lại liên tục trong khi bạn đang tải nội dung.
Kết nối chập chờn, lúc được lúc không. Thường là chất lượng đường truyền chứ không phải DNS. Hãy kiểm tra sóng WiFi, thử đổi sang dữ liệu di động và xem hiện tượng có lặp lại không.
Nếu sau khi đối chiếu bạn vẫn không chắc, hãy đổi DNS trên một thiết bị duy nhất và thử lại đúng thao tác đã gặp lỗi. Đó là phép thử rẻ nhất và có thể hoàn tác trong vài giây.
Một điểm nữa cần nhớ: kết quả tra cứu được lưu tạm trên thiết bị trong một khoảng thời gian. Sau khi đổi DNS, kết quả cũ có thể vẫn còn và khiến bạn tưởng thay đổi không có tác dụng. Khởi động lại thiết bị hoặc chờ vài phút rồi thử lại trước khi kết luận.
Nếu bạn quản lý mạng cho cả gia đình, hãy ghi lại cấu hình đang dùng ở một nơi cố định cùng ngày thay đổi. Vài tháng sau, khi ai đó báo lỗi, ghi chú này giúp bạn biết ngay mạng đang chạy cấu hình nào thay vì phải mở từng thiết bị ra kiểm tra.
